Say Hello to Black Jack คุณหมอมือใหม่หัวใจเกินร้อย - Sato Syuho
เรื่อง Say Hello to Black Jack คุณหมอมือใหม่หัวใจเกินร้อย
โดย Syuho Sato
โรงพยาบาลญี่ปุ่นส่วนใหญ่จะสังกัดสายของโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยแห่งใดแห่งหนึ่ง กองการแพทย์ของมหาวิทยาลับกุมสิทธิ์บุคคลของโรงพยาบาล เมื่อโรงพยาบาลเอกชนที่ต้องการแพทย์ ก็สามารถปรึกษากองการแพทย์ให้ส่งคนไปช่วย ทำให้ศาสตราจารย์ที่กุมอำนาจในกองการแพทย์มีอำนาจมาก
ไซโต้ เออิจิโร่ จบการศึกษาจากคณะแพทย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยอิเอโรคุ (เอได) ผ่านการสอบวัดระดับแพทย์ทั่วประเทศ แล้วเข้าเป็นแพทย์ฝึกหัดที่โรงพยาบาลในสังกัดอีกสองปีถึงจะได้ใบประกอบโรคศิลป์ ระหว่างช่วงฝึกงานนี้ ต้องทำงานเฉลี่ยวันละ 16 ชั่วโมงต่อวัน เงินเดือน 38,00 เยน โดยช่วงแรกเป็นการฝึกพื้นฐานสามเดือน
เพื่อให้อยู่ได้ เออิจิโร่จึงต้องไปทำงานพิเศษอยู่เวรกะดึกที่โรงพยาบาลเซอิโด (ตรงนี้ค่อนข้างงง โรงพยาบาลมี 120 เตียง หมอประจำสามคน) โรงพยาบาลนี้มักรับเคสอุบัติเหตุจราจรที่รถพยาบาลฉุกเฉินส่งมาเพราะระบบค่ารักษาแตกต่างจากระบบทั่วไป ในการรักษาจะให้คะแนนกิจกรรมเป็นแต้ม (มีค่าเพิ่มสำหรับอยู่ดึกด้วย) การประกันรักษาพยาบาลให้หนึ่งคะแนนเท่ากับสิบเยน ในขณะที่ประกับอุบัติเหตุจราจรถือเป็นการรักษาอิสระ โรงพยาบาลตั้งค่ารักษาหนึ่งคะแนนเท่ากับสี่สิบเยน ทำให้งานพิเศษเวรดึกได้คืนละ 80,000 เยน แต่การอยู่เวรก็อาจเจอเคสที่หนักหนาเกินกว่าจะรับไหว
หลังการฝึกพื้นฐาน แพทย์ฝึกหัดจะถูกวนไปตามแผนกต่างๆ สามเดือนแรกเออิจิโร่ถูกส่งไปแผนกศัลยกรรม 1 ที่รับผิดชอบการผ่านตัดทางเดินอาหาร กระเพาะ ลำไส้ และตับ นำโดยหัตถ์พระเจ้า ศาสตราจารย์ คาสุคาเบะ ที่ไม่เคยพลาดมาตลอดสามสิบปี เพราะทำวิจัยเป็นหลัก ปกติทำแต่เปิดปากแผลให้ลูกน้อง ชิราโทริ ทาคาฮิซะ ผ่าต่อ เออิจิโร่ได้งานดูแลคนไข้หลังผ่าตัด แต่คนไข้เกิดชีพจรหยุดเต้น ถึงจะปั๊มขึ้นมาได้แต่แทบจะหมดหวังที่จะฟื้น มีการเสนอให้ถอดอุปกรณ์พยุงชีพ เออิจิโร่พยายามให้รักษาต่อด้วยการผ่าเปิดช่องท้อง ถึงจะถูกว่าเป็นการใช้ภาษีอย่างไร้ประโยชน์ สุดท้ายผู้ป่วยก็เสียชีวิต [เล่ม 1]
เออิจิโร่ถูกส่งไปแผนกอายุรกรรม 1 ที่รักษาโรคหัวใจเป็นหลัก พบคนไข้ที่เส้นเลือดหัวใจอุดตัน ต้องรีบทำบายพาสทั้งที่มีภาวะตับแข็งที่ทำให้เกิดความเสี่ยงเพิ่มขึ้นมากจากการใช้ปอดหัวใจเทียม ต้องส่งต่อให้แผนกศัลยกรรมหัวใจที่นำโดยศาสตราจารย์ ฟูจิอิ โยชินาริ ที่ขึ้นชื่อว่าชอบเงิน ผู้หญิง และอำนาจ การประชุมร่วมประจำเดือน นอกจากจะช้าแล้ว ยังมีจำนวนการผ่าตัดน้อย
นางพยาบาลแผนกผ่าตัด อาคาริ คาโอริ แนะนำให้ส่งผู้ป่วยไปหาศัลยแพทย์ คิตะ ซาบุโร่ และ โทริ อิจิโร่ ที่โรงพยาบาลมินามิรินคัง เพื่อผ่าแบบออนปั๋มซึ่งหัวใจยังเต้นอยู่เพื่อลดภาระของตับ เรื่องนี้เป็นการหักหน้าแผนกศัลยกรรมหัวใจอย่างแรงจนเออิจิโร่เกือบถูกไล่ออก ซึ่งถ้าเป็นเช่นนั้นต้องใช้หนึ้ทุนการศึกษายี่สิบล้านเยน [เล่ม 2]
แล้วก็เจอเรื่อง มิจิบะ อิซาโยชิ แพทย์ฝึกหัดที่จบจากมหาวิทยาลัยอื่นทนแรงกดดันไม่ได้และลาออก เมื่อตามไปพบก็เจอปู่ที่เป็นหมอรุ่นเก่า ดูแลคนชราที่ใกล้ตายตามที่สัญญาไว้เมื่อหลายสิบปีก่อน และเห็นหลุมพรางของการประกันการรักษาที่นับตามรายชิ้น ไม่ได้มีการประเมินความสามารถของหมอ
เออิจิโร่ถูกปฏิเสธจากแผนกศัลยกรรม 3 เลยถูกส่งไปที่ห้องพยาบาลเด็กเกิดใหม่ NICU ที่ขึ้นชื่อว่าโหดสุด ไม่มีหมอฝึกหัดมาสองปีแล้ว หมอที่ปรึกษาคือ ทาคาซาโตะ ได้ดูแลเด็กแฝดที่คลอดก่อนกำหนด 28 สัปดาห์ พ่อเด็กไม่ยอมรับลูก แถมคนน้องเป็นดาวน์ซินโดรมและลำไส้อุดตัด พ่อเด็กไม่ยอมลงนามผ่าตัด เออิจิโร่พยายามจนทาคาซาโตะเสี่ยงถูกไล่ออก [เล่ม 4] แต่เออิจิโร่ก็ได้แฟนเป็นนางพยาบาล NICU มินากาวะ
ช่วงเวลาที่เหลือก็ไปแผนกเด็ก หมอที่ปรึกษาคือ ยาสุโทมิ งานแผนกนี้หนักมาก แถมการเงินติดตัวแดงเพราะการรักษาเสียเวลาและค่าใช้จ่ายมากกว่าผู้ใหญ่ ทำให้แผนกเด็กถูกยุบ จำนวนหมอลดลง มีหมอน้อยลงโดยเฉพาะเวรกลางคืน (มีพ่อแม่โวยวายเรื่องผู้ป่วยฉุกเฉินลัดคิวด้วย) จำนวนคนไข้ล้นมือ ทำให้หลายครั้งต้องปฏิเสธเหตุฉุกเฉินที่ทำให้เด็กเสียชีวิต (มองอีกด้านคือรัฐบาลอยากให้คนมีลูก แต่ไม่ช่วยสนับสนุน) [เล่ม 5]
เออิจิโร่ไปแผนกศัลยกรรม 4 ที่เน้นด้านมะเร็ง ศาสตราจารย์ไม่พอใจและให้ โชจิ ที่เน้นด้านการวิจัยเป็นที่ปรึกษาเออิจิโร่ ในแผนกมีหมอ อุซามิ ที่เป็นรุ่นเดียวกับโชจิ ไม่ยอมใช้ยาต้านมะเร็งเพื่อรักษาคุณภาพชีวิตของคนไข้ถึงแม้จะทำให้เสียชีวิตเร็วกว่า โชจิและอุซามิเคยมีกรณีที่ร่วมกันพยายามใช้ยาที่ไม่ได้รับรอง ถึงช่วยยืดอายุแต่ประกันการรักษาไม่จ่าย ทำให้ทั้งสองแนวทางการรักษาไปคนละทาง
เออิจิโร่ได้ดูแลแม่บ้านที่เป็นมะเร็งตับอ่อน แต่หลังผ่าตัดพบว่าลามไปที่ปอดแล้ว ยาต้านมะเร็งที่ใช้ได้ก็ไม่ช่วยมากและทำให้ร่างกายทรุดโทรมหนัก มีเรื่องการแจ้งให้ผู้ป่วยและครอบครัวทราบ เออิจิโร่เสนอให้ใช้ยาที่ในญี่ปุ่นใช้เพื่อมะเร็งกระเพาะอาหาร โชจิเสี่ยงจนเกือบจะถูกไล่ออก ภายหลังโชจิและอุซามิเป็นสมาชิกก่อตั้งแผนกดูแลผ่อนคลาย (ประคับประคอง) [เล่ม 8]
เออิจิโร่วนไปแผนกประสาท (น่าจะจิตเวชมากกว่า) ที่ปรึกษา อิเซยะ ให้หน้าที่ประกบนักข่าว คาโดวากิ ที่เข้ามาเป็นคนไข้เพื่อเขียนข่าว และดูแลผู้ป่วย โอซาวะ ที่เป็นโรคขาดปฏิสัมพันธ์ เห็นความเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นเนื่องจากความรักที่มีต่อคนไข้ที่ไม่สามารถแยกสิ่งแวดล้อมรอบตัว และกำลังจะออกไปใช้ชีวิตนอกโรงพยาบาล ความรักของเออิจิโร่และมินากาว่าก็ไปได้ดี
เกิดเหตุการณ์คนร้ายที่มีประวัติอาชญากรรมแทงนักเรียนประถมตายหลายคน สื่อประโคมข่าวที่คนร้ายเป็นโรคประสาทที่เข้าออกโรงพยาบาลหลายครั้ง ทำให้มีคนคิดว่าผู้ป่วยโรคจิตสามารถก่ออาชญากรรมได้ตลอดเวลา อิเซยะวิเคราะห์ว่ามีความเป็นไปได้ที่คนร้ายอาจแกล้งทำเป็นคนบ้าเพื่อไม่ให้ต้องรับผิด เมื่อคาโดวากิขุดลึกขึ้นก็พบว่าเป็นปัญหาการวินิจฉัยและอัยการที่ทำคดีเดิมอย่างมักง่าย
ความโกรธแค้นทำให้เกิดแนวคิดการขับไล่คนไข้โรคจิตออจากสังคมโดยการกักขังในโรงพยาบาลมากขึ้น เพิ่มจากคนไข้เดิมที่ไม่มีที่ไป คนที่ออกจากโรงพยาบาลอาจเป็นคนไร้ที่อยู่หรือฆ่าตัวตาย โอซาวะที่กลับเข้าสังคมก็ถูกปฏิเสธในทุกด้านและพยายามฆ่าตัวตายด้วยการกระโดดตึกโรงพยาบาล เออิจิโร่พยายามนำคนไข้และครอบครัวมาพบหน้าเพื่อพูดคุยกัน จนโอซาวะสามารถเริ่มต้นใหม่อีกครั้ง [เล่ม 13] แล้วก็หมดเวลาฝึกงาน ...
เรื่องนี้เป็นมังงะที่เน้นด้านปัญหาทางจริยธรรมที่หายากมากในการ์ตูนการแพทย์ ส่วนหนึ่งเกี่ยวกับด้านมืดของวงการแพทย์ญี่ปุ่นที่เกิดจากโครงสร้าง เช่น ความคาดหวังของสาธารณชน ลำดับชั้นการฝึกงาน วัฒนธรรมลำดับอาวุโส ระบบที่ปิดกั้นหมอที่มีฝีมือหรือมีความคิดที่แตกต่าง ระบบคิดค่ารักษา นโยบายประกัน การเงินโรงพยาบาล โครงสร้างองค์กรที่ให้รางวัลกับความรวดเร็ว ปริมาณหัตถการ และการหลีกเลี่ยงความเสี่ยง และการเอาเปรียบแรงงาน
Black Jack ในชื่อมาจากผลงานของปรมาจารย์มังงะ โอซามุ เทะซึกะ แต่ก็เหมือนตั้งคำถามกับอุดมคติของหมอในตำนานเรื่องความซื่อตรงวิชาชีพว่าตกลงแล้ว "หมอที่ดี" หมายถึงอะไร เป็นภาพวิพากษ์ต่อการแพทย์ที่ตั้งคำถามต่อการตัดสินใจของบุคคลกับโครงสร้างที่ทำให้การตัดสินใจบางแบบเลี่ยงไม่ได้
อีกจุดหนึ่งที่น่าสังเกต คือในเรื่องแพทย์เกือบทั้งหมดจะเป็นผู้ชาย ในขณะที่พยาบาลเป็นผู้หญิง ซึ่งก็น่าจะตรงกับสภาพในสมัยนั้น ลองค้นดูพบว่าอัตราส่วนแพทย์หญิงในปี 1994 คือ 12.7% [2], 2004 มี 16.5% [2], ปี 2014 มี 20.4% [2], ปี 2022 มี 23.6% [3] ส่วนพยาบาล สัดส่วนพยาบาลชายในปี 2010 คือ 5.6% [4], ปี 2020 มี 8.1% [4]
ในด้านการแปล บางครั้งรู้สึกว่ามีการใช้คำแปลกๆ อยู่บ้าง อย่าง การตรวจสอบคาเท (การสวนหัวใจ?) Alleviative Care ที่แปลว่าแผนกดูแลผ่อนคลาย (น่าจะเป็นประคับประคอง) แต่ในภาพรวมก็ไม่ได้รู้สึกว่าทำให้ความโดดเด่นของเรื่องเสียไป
ท้ายที่สุดแล้ว Say Hello to Black Jack ดำเนินอยู่ในพื้นที่สีเทา จุดที่ความตั้งใจดีต้องปะทะกับระบบที่ซับซ้อน และคำว่า ถูก–ผิด ไม่ได้มีคำตอบเดียว จขบ. อ่านเรื่องนี้ครั้งแรกเมื่อยี่สิบปีก่อน ตอนนั้นเห็นเพียงการวิจารณ์อาชีพแพทย์ที่ถูกระบบบีบคั้น แต่เมื่อกลับมาอ่านอีกครั้ง ก็มองเห็นความเหนื่อยล้า การต่อรองกับความเป็นจริง และความกล้าหาญเงียบ ๆ ของตัวประกอบที่ต้องพยายามรักษาความเป็นมนุษย์เอาไว้
เมื่อมองย้อนมาที่บริบทไทย ภาพเหล่านี้ชัดขึ้นไปอีก เรามีหลายระบบที่ซ้อนกัน สปสช./บัตรทอง ประกันสังคม สิทธิข้าราชการ คนที่ต้องจ่ายเอง รวมถึงโรงพยาบาลรัฐที่ต้องอยู่กับงบประมาณจำกัดและใกล้ล้มละลาย ระบบการซื้อเวชภัณฑ์ที่ถูกกังขา โรงพยาบาลเอกชนที่ขับเคลื่อนด้วยกลไกธุรกิจ ฯลฯ ทั้งหมดนี้สร้างแรงจูงใจที่ต่างกัน บางที่ต้องเร่งปริมาณเคส บางที่กดต้นทุน บางที่ต้องพึ่งรายได้จากผู้ป่วยที่จ่ายเอง พร้อม ๆ กับแรงกดดันเรื่องคุณภาพ ความเสี่ยงทางกฎหมาย และความคาดหวังของสังคม
เรื่องนี้จึงไม่ใช่แค่เรื่องของหมอคนหนึ่ง แต่เป็นภาพกว้างของระบบที่หล่อหลอมการตัดสินใจทุกครั้งในห้องตรวจ สำหรับผม นี่คือผลงานที่เติบโตไปพร้อมกับผู้อ่าน — ทำให้ตั้งคำถามกับโครงสร้างที่เราดำรงอยู่ พยายามมองอย่างเข้าใจมากกว่าตัดสินง่ายๆ ขอแนะนำค่ะ
เรื่องนี้ถูกทำเป็นซีรีส์ 'Say Hello to Black Jack' จำนวน 11 ตอน นำแสดงโดย ซึมาบุกิ ซาโตชิ, โอกาตะ เคน, มิอุระ โทโมคาซึ และเคียวกะ ซูซูกิ ออกฉายเมื่อปี 2003
ที่มา
[1] Sato Syuho. Say Hello to Black Jack คุณหมอมือใหม่หัวใจเกินร้อย (Black Jack ni Yoroshiku). บุรพัฒน์ คอมิคส์, 13 เล่มจบ, 2546-2549 (ต้นฉบับ 2002-2006).
[2] Kimura Kazuki, Inoue Kazuo, Ando Takahito & Ito Masanori. Gender difference of geographic distribution of physicians in Japan: three-point analysis of 1994, 2004 and 2014, BMC Health Services Research. vol. 23, no. 1, 2023.
[3] Nippon.com. Record 80,000 female doctors in Japan, but huge gender gap remains, Nippon.com. 10 May 2024.
[4] Ministry of Health, Labour and Welfare (Japan). Summary of the 2020 Health Administration Report: Employed Medical Personnel (Public Health Nurses, Midwives, Nurses, and Assistant Nurses). 2020.
รายการการ์ตูนญี่ปุ่น
โดย Syuho Sato
โรงพยาบาลญี่ปุ่นส่วนใหญ่จะสังกัดสายของโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยแห่งใดแห่งหนึ่ง กองการแพทย์ของมหาวิทยาลับกุมสิทธิ์บุคคลของโรงพยาบาล เมื่อโรงพยาบาลเอกชนที่ต้องการแพทย์ ก็สามารถปรึกษากองการแพทย์ให้ส่งคนไปช่วย ทำให้ศาสตราจารย์ที่กุมอำนาจในกองการแพทย์มีอำนาจมาก
ไซโต้ เออิจิโร่ จบการศึกษาจากคณะแพทย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยอิเอโรคุ (เอได) ผ่านการสอบวัดระดับแพทย์ทั่วประเทศ แล้วเข้าเป็นแพทย์ฝึกหัดที่โรงพยาบาลในสังกัดอีกสองปีถึงจะได้ใบประกอบโรคศิลป์ ระหว่างช่วงฝึกงานนี้ ต้องทำงานเฉลี่ยวันละ 16 ชั่วโมงต่อวัน เงินเดือน 38,00 เยน โดยช่วงแรกเป็นการฝึกพื้นฐานสามเดือน
เพื่อให้อยู่ได้ เออิจิโร่จึงต้องไปทำงานพิเศษอยู่เวรกะดึกที่โรงพยาบาลเซอิโด (ตรงนี้ค่อนข้างงง โรงพยาบาลมี 120 เตียง หมอประจำสามคน) โรงพยาบาลนี้มักรับเคสอุบัติเหตุจราจรที่รถพยาบาลฉุกเฉินส่งมาเพราะระบบค่ารักษาแตกต่างจากระบบทั่วไป ในการรักษาจะให้คะแนนกิจกรรมเป็นแต้ม (มีค่าเพิ่มสำหรับอยู่ดึกด้วย) การประกันรักษาพยาบาลให้หนึ่งคะแนนเท่ากับสิบเยน ในขณะที่ประกับอุบัติเหตุจราจรถือเป็นการรักษาอิสระ โรงพยาบาลตั้งค่ารักษาหนึ่งคะแนนเท่ากับสี่สิบเยน ทำให้งานพิเศษเวรดึกได้คืนละ 80,000 เยน แต่การอยู่เวรก็อาจเจอเคสที่หนักหนาเกินกว่าจะรับไหว
หลังการฝึกพื้นฐาน แพทย์ฝึกหัดจะถูกวนไปตามแผนกต่างๆ สามเดือนแรกเออิจิโร่ถูกส่งไปแผนกศัลยกรรม 1 ที่รับผิดชอบการผ่านตัดทางเดินอาหาร กระเพาะ ลำไส้ และตับ นำโดยหัตถ์พระเจ้า ศาสตราจารย์ คาสุคาเบะ ที่ไม่เคยพลาดมาตลอดสามสิบปี เพราะทำวิจัยเป็นหลัก ปกติทำแต่เปิดปากแผลให้ลูกน้อง ชิราโทริ ทาคาฮิซะ ผ่าต่อ เออิจิโร่ได้งานดูแลคนไข้หลังผ่าตัด แต่คนไข้เกิดชีพจรหยุดเต้น ถึงจะปั๊มขึ้นมาได้แต่แทบจะหมดหวังที่จะฟื้น มีการเสนอให้ถอดอุปกรณ์พยุงชีพ เออิจิโร่พยายามให้รักษาต่อด้วยการผ่าเปิดช่องท้อง ถึงจะถูกว่าเป็นการใช้ภาษีอย่างไร้ประโยชน์ สุดท้ายผู้ป่วยก็เสียชีวิต [เล่ม 1]
เออิจิโร่ถูกส่งไปแผนกอายุรกรรม 1 ที่รักษาโรคหัวใจเป็นหลัก พบคนไข้ที่เส้นเลือดหัวใจอุดตัน ต้องรีบทำบายพาสทั้งที่มีภาวะตับแข็งที่ทำให้เกิดความเสี่ยงเพิ่มขึ้นมากจากการใช้ปอดหัวใจเทียม ต้องส่งต่อให้แผนกศัลยกรรมหัวใจที่นำโดยศาสตราจารย์ ฟูจิอิ โยชินาริ ที่ขึ้นชื่อว่าชอบเงิน ผู้หญิง และอำนาจ การประชุมร่วมประจำเดือน นอกจากจะช้าแล้ว ยังมีจำนวนการผ่าตัดน้อย
นางพยาบาลแผนกผ่าตัด อาคาริ คาโอริ แนะนำให้ส่งผู้ป่วยไปหาศัลยแพทย์ คิตะ ซาบุโร่ และ โทริ อิจิโร่ ที่โรงพยาบาลมินามิรินคัง เพื่อผ่าแบบออนปั๋มซึ่งหัวใจยังเต้นอยู่เพื่อลดภาระของตับ เรื่องนี้เป็นการหักหน้าแผนกศัลยกรรมหัวใจอย่างแรงจนเออิจิโร่เกือบถูกไล่ออก ซึ่งถ้าเป็นเช่นนั้นต้องใช้หนึ้ทุนการศึกษายี่สิบล้านเยน [เล่ม 2]
แล้วก็เจอเรื่อง มิจิบะ อิซาโยชิ แพทย์ฝึกหัดที่จบจากมหาวิทยาลัยอื่นทนแรงกดดันไม่ได้และลาออก เมื่อตามไปพบก็เจอปู่ที่เป็นหมอรุ่นเก่า ดูแลคนชราที่ใกล้ตายตามที่สัญญาไว้เมื่อหลายสิบปีก่อน และเห็นหลุมพรางของการประกันการรักษาที่นับตามรายชิ้น ไม่ได้มีการประเมินความสามารถของหมอ
เออิจิโร่ถูกปฏิเสธจากแผนกศัลยกรรม 3 เลยถูกส่งไปที่ห้องพยาบาลเด็กเกิดใหม่ NICU ที่ขึ้นชื่อว่าโหดสุด ไม่มีหมอฝึกหัดมาสองปีแล้ว หมอที่ปรึกษาคือ ทาคาซาโตะ ได้ดูแลเด็กแฝดที่คลอดก่อนกำหนด 28 สัปดาห์ พ่อเด็กไม่ยอมรับลูก แถมคนน้องเป็นดาวน์ซินโดรมและลำไส้อุดตัด พ่อเด็กไม่ยอมลงนามผ่าตัด เออิจิโร่พยายามจนทาคาซาโตะเสี่ยงถูกไล่ออก [เล่ม 4] แต่เออิจิโร่ก็ได้แฟนเป็นนางพยาบาล NICU มินากาวะ
ช่วงเวลาที่เหลือก็ไปแผนกเด็ก หมอที่ปรึกษาคือ ยาสุโทมิ งานแผนกนี้หนักมาก แถมการเงินติดตัวแดงเพราะการรักษาเสียเวลาและค่าใช้จ่ายมากกว่าผู้ใหญ่ ทำให้แผนกเด็กถูกยุบ จำนวนหมอลดลง มีหมอน้อยลงโดยเฉพาะเวรกลางคืน (มีพ่อแม่โวยวายเรื่องผู้ป่วยฉุกเฉินลัดคิวด้วย) จำนวนคนไข้ล้นมือ ทำให้หลายครั้งต้องปฏิเสธเหตุฉุกเฉินที่ทำให้เด็กเสียชีวิต (มองอีกด้านคือรัฐบาลอยากให้คนมีลูก แต่ไม่ช่วยสนับสนุน) [เล่ม 5]
เออิจิโร่ไปแผนกศัลยกรรม 4 ที่เน้นด้านมะเร็ง ศาสตราจารย์ไม่พอใจและให้ โชจิ ที่เน้นด้านการวิจัยเป็นที่ปรึกษาเออิจิโร่ ในแผนกมีหมอ อุซามิ ที่เป็นรุ่นเดียวกับโชจิ ไม่ยอมใช้ยาต้านมะเร็งเพื่อรักษาคุณภาพชีวิตของคนไข้ถึงแม้จะทำให้เสียชีวิตเร็วกว่า โชจิและอุซามิเคยมีกรณีที่ร่วมกันพยายามใช้ยาที่ไม่ได้รับรอง ถึงช่วยยืดอายุแต่ประกันการรักษาไม่จ่าย ทำให้ทั้งสองแนวทางการรักษาไปคนละทาง
เออิจิโร่ได้ดูแลแม่บ้านที่เป็นมะเร็งตับอ่อน แต่หลังผ่าตัดพบว่าลามไปที่ปอดแล้ว ยาต้านมะเร็งที่ใช้ได้ก็ไม่ช่วยมากและทำให้ร่างกายทรุดโทรมหนัก มีเรื่องการแจ้งให้ผู้ป่วยและครอบครัวทราบ เออิจิโร่เสนอให้ใช้ยาที่ในญี่ปุ่นใช้เพื่อมะเร็งกระเพาะอาหาร โชจิเสี่ยงจนเกือบจะถูกไล่ออก ภายหลังโชจิและอุซามิเป็นสมาชิกก่อตั้งแผนกดูแลผ่อนคลาย (ประคับประคอง) [เล่ม 8]
เออิจิโร่วนไปแผนกประสาท (น่าจะจิตเวชมากกว่า) ที่ปรึกษา อิเซยะ ให้หน้าที่ประกบนักข่าว คาโดวากิ ที่เข้ามาเป็นคนไข้เพื่อเขียนข่าว และดูแลผู้ป่วย โอซาวะ ที่เป็นโรคขาดปฏิสัมพันธ์ เห็นความเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นเนื่องจากความรักที่มีต่อคนไข้ที่ไม่สามารถแยกสิ่งแวดล้อมรอบตัว และกำลังจะออกไปใช้ชีวิตนอกโรงพยาบาล ความรักของเออิจิโร่และมินากาว่าก็ไปได้ดี
เกิดเหตุการณ์คนร้ายที่มีประวัติอาชญากรรมแทงนักเรียนประถมตายหลายคน สื่อประโคมข่าวที่คนร้ายเป็นโรคประสาทที่เข้าออกโรงพยาบาลหลายครั้ง ทำให้มีคนคิดว่าผู้ป่วยโรคจิตสามารถก่ออาชญากรรมได้ตลอดเวลา อิเซยะวิเคราะห์ว่ามีความเป็นไปได้ที่คนร้ายอาจแกล้งทำเป็นคนบ้าเพื่อไม่ให้ต้องรับผิด เมื่อคาโดวากิขุดลึกขึ้นก็พบว่าเป็นปัญหาการวินิจฉัยและอัยการที่ทำคดีเดิมอย่างมักง่าย
ความโกรธแค้นทำให้เกิดแนวคิดการขับไล่คนไข้โรคจิตออจากสังคมโดยการกักขังในโรงพยาบาลมากขึ้น เพิ่มจากคนไข้เดิมที่ไม่มีที่ไป คนที่ออกจากโรงพยาบาลอาจเป็นคนไร้ที่อยู่หรือฆ่าตัวตาย โอซาวะที่กลับเข้าสังคมก็ถูกปฏิเสธในทุกด้านและพยายามฆ่าตัวตายด้วยการกระโดดตึกโรงพยาบาล เออิจิโร่พยายามนำคนไข้และครอบครัวมาพบหน้าเพื่อพูดคุยกัน จนโอซาวะสามารถเริ่มต้นใหม่อีกครั้ง [เล่ม 13] แล้วก็หมดเวลาฝึกงาน ...
เรื่องนี้เป็นมังงะที่เน้นด้านปัญหาทางจริยธรรมที่หายากมากในการ์ตูนการแพทย์ ส่วนหนึ่งเกี่ยวกับด้านมืดของวงการแพทย์ญี่ปุ่นที่เกิดจากโครงสร้าง เช่น ความคาดหวังของสาธารณชน ลำดับชั้นการฝึกงาน วัฒนธรรมลำดับอาวุโส ระบบที่ปิดกั้นหมอที่มีฝีมือหรือมีความคิดที่แตกต่าง ระบบคิดค่ารักษา นโยบายประกัน การเงินโรงพยาบาล โครงสร้างองค์กรที่ให้รางวัลกับความรวดเร็ว ปริมาณหัตถการ และการหลีกเลี่ยงความเสี่ยง และการเอาเปรียบแรงงาน
Black Jack ในชื่อมาจากผลงานของปรมาจารย์มังงะ โอซามุ เทะซึกะ แต่ก็เหมือนตั้งคำถามกับอุดมคติของหมอในตำนานเรื่องความซื่อตรงวิชาชีพว่าตกลงแล้ว "หมอที่ดี" หมายถึงอะไร เป็นภาพวิพากษ์ต่อการแพทย์ที่ตั้งคำถามต่อการตัดสินใจของบุคคลกับโครงสร้างที่ทำให้การตัดสินใจบางแบบเลี่ยงไม่ได้
อีกจุดหนึ่งที่น่าสังเกต คือในเรื่องแพทย์เกือบทั้งหมดจะเป็นผู้ชาย ในขณะที่พยาบาลเป็นผู้หญิง ซึ่งก็น่าจะตรงกับสภาพในสมัยนั้น ลองค้นดูพบว่าอัตราส่วนแพทย์หญิงในปี 1994 คือ 12.7% [2], 2004 มี 16.5% [2], ปี 2014 มี 20.4% [2], ปี 2022 มี 23.6% [3] ส่วนพยาบาล สัดส่วนพยาบาลชายในปี 2010 คือ 5.6% [4], ปี 2020 มี 8.1% [4]
ในด้านการแปล บางครั้งรู้สึกว่ามีการใช้คำแปลกๆ อยู่บ้าง อย่าง การตรวจสอบคาเท (การสวนหัวใจ?) Alleviative Care ที่แปลว่าแผนกดูแลผ่อนคลาย (น่าจะเป็นประคับประคอง) แต่ในภาพรวมก็ไม่ได้รู้สึกว่าทำให้ความโดดเด่นของเรื่องเสียไป
ท้ายที่สุดแล้ว Say Hello to Black Jack ดำเนินอยู่ในพื้นที่สีเทา จุดที่ความตั้งใจดีต้องปะทะกับระบบที่ซับซ้อน และคำว่า ถูก–ผิด ไม่ได้มีคำตอบเดียว จขบ. อ่านเรื่องนี้ครั้งแรกเมื่อยี่สิบปีก่อน ตอนนั้นเห็นเพียงการวิจารณ์อาชีพแพทย์ที่ถูกระบบบีบคั้น แต่เมื่อกลับมาอ่านอีกครั้ง ก็มองเห็นความเหนื่อยล้า การต่อรองกับความเป็นจริง และความกล้าหาญเงียบ ๆ ของตัวประกอบที่ต้องพยายามรักษาความเป็นมนุษย์เอาไว้
เมื่อมองย้อนมาที่บริบทไทย ภาพเหล่านี้ชัดขึ้นไปอีก เรามีหลายระบบที่ซ้อนกัน สปสช./บัตรทอง ประกันสังคม สิทธิข้าราชการ คนที่ต้องจ่ายเอง รวมถึงโรงพยาบาลรัฐที่ต้องอยู่กับงบประมาณจำกัดและใกล้ล้มละลาย ระบบการซื้อเวชภัณฑ์ที่ถูกกังขา โรงพยาบาลเอกชนที่ขับเคลื่อนด้วยกลไกธุรกิจ ฯลฯ ทั้งหมดนี้สร้างแรงจูงใจที่ต่างกัน บางที่ต้องเร่งปริมาณเคส บางที่กดต้นทุน บางที่ต้องพึ่งรายได้จากผู้ป่วยที่จ่ายเอง พร้อม ๆ กับแรงกดดันเรื่องคุณภาพ ความเสี่ยงทางกฎหมาย และความคาดหวังของสังคม
เรื่องนี้จึงไม่ใช่แค่เรื่องของหมอคนหนึ่ง แต่เป็นภาพกว้างของระบบที่หล่อหลอมการตัดสินใจทุกครั้งในห้องตรวจ สำหรับผม นี่คือผลงานที่เติบโตไปพร้อมกับผู้อ่าน — ทำให้ตั้งคำถามกับโครงสร้างที่เราดำรงอยู่ พยายามมองอย่างเข้าใจมากกว่าตัดสินง่ายๆ ขอแนะนำค่ะ
เรื่องนี้ถูกทำเป็นซีรีส์ 'Say Hello to Black Jack' จำนวน 11 ตอน นำแสดงโดย ซึมาบุกิ ซาโตชิ, โอกาตะ เคน, มิอุระ โทโมคาซึ และเคียวกะ ซูซูกิ ออกฉายเมื่อปี 2003
[05/01/26]
ที่มา
[1] Sato Syuho. Say Hello to Black Jack คุณหมอมือใหม่หัวใจเกินร้อย (Black Jack ni Yoroshiku). บุรพัฒน์ คอมิคส์, 13 เล่มจบ, 2546-2549 (ต้นฉบับ 2002-2006).
[2] Kimura Kazuki, Inoue Kazuo, Ando Takahito & Ito Masanori. Gender difference of geographic distribution of physicians in Japan: three-point analysis of 1994, 2004 and 2014, BMC Health Services Research. vol. 23, no. 1, 2023.
[3] Nippon.com. Record 80,000 female doctors in Japan, but huge gender gap remains, Nippon.com. 10 May 2024.
[4] Ministry of Health, Labour and Welfare (Japan). Summary of the 2020 Health Administration Report: Employed Medical Personnel (Public Health Nurses, Midwives, Nurses, and Assistant Nurses). 2020.
รายการการ์ตูนญี่ปุ่น
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น